Zeep

Het woord zeep kan verschillende dingen betekenen, afhankelijk van wie het gebruikt. Sommige mensen noemen alles dat schuimt en schoonmaakt zeep. Scheikundigen maken een heel ander onderscheid, het is voor hen een speciaal soort verbinding (vetzure zouten).
Hier gebruik ik het woord "zeep" voor die blokken waar je je handen mee wast.

Zeep maken kan op een aantal verschillende manieren:
- De rasp methode
- De chemische methode
- De giet methode

De rasp methode
Hierbij wordt kant en klare zeep geraspt met een groenterasp, met een beetje water gekneed en dan in een vorm geboetseert of geperst. Je kan wat parfum olie toevoegen en eventueel wat geschikte kleurstof. Ik ben hier nooit een groot liefhebber van geweest: je bent lang aan het raspen, de zeep heeft al geur van zichzelf en de mogelijkheden van het kleuren zijn beperkt. Het voordeel is dat je weinig nodig hebt en je het zelfs met kleine kinderen kan doen (uiteraard wel onder begeleiding!).

De chemische methode
Dit is de klassieke manier waarop zeep wordt bereid: je kiest de vetten uit waar je de zeep van wilt maken, je kiest een loog-soort uit die bepaalt of je harde of zachte zeep krijgt. Je kan kleur toevoegen, geur toevoegen en ook de vorm bepaal je zelf.
Met name de "cold proces" methode, waarbij vet en loog maar heel even verwarmd worden, wordt wel toegepast door hobbyisten. Er zijn zeker een twintigtal goede Amerikaanse boeken over dit onderwerp in de handel.
Nadeel van deze methode is dat het niet ongevaarlijk is, je moet goed weten wat je doet. Loog is zeer aggressief, de verse zeep is ook nog altijd bijtend en zelfs na verloop van tijd kan het zijn dat je zeep niet voldoet. De kans op mislukking is -zeker in het begin- vrij groot en het is niet eenvoudig om zonder laboratorium te bepalen of je zeep wel goed is (niet te agressief, niet ranzig etc).
Voordeel van deze methode is dat je enorm veel mogelijkheden hebt: je kan precies bepalen welke vetten je gebruikt, waardoor je de eigenschappen van de zeep redelijk vergaand kan beinvloeden. De Hekserij verkoopt een aantal vetten speciaal voor zeepmakers. Loog mag helaas niet per post verzonden worden vandaar dat we dit momenteel nog niet kunnen leveren.

De giet methode
Sinds een aantal jaren is er zeep in de handel die je kan smelten en vervolgens kan gieten. Gewone zeep smelt niet, deze lost een beetje op in water en verbrandt bij verhitting. Gietzeep, ook wel Melt and Pour zeep (M&P zeep) genoemd, doet dat niet. Je kan deze zeep kleuren met kleurstoffen en pigmenten en van een passende geur voorzien met parfum olie of etherische olie.

Deze laatste methode gebruiken we hier.

Werkwijze gietzeep

In het kort komt het werken met gietzeep neer op de volgende punten:
- Smelt de zeep
- Voeg kleurstof, geurstof en andere toevoegsels toe
- Giet de gesmolten zeep in de gietvorm
- Laat afkoelen en haal de zeep uit de vorm.

Smelt de zeep
De gietzeep smelt bij ongeveer 60 °C. Voor de kwaliteit van de zeep is het het beste om de zeep niet warmer te maken dan noodzakelijk. Ook kunnen onze gietvormen een temperatuur van meer dan 65 °C niet verdragen. Tenslotte kan extreme oververhitting er toe leiden dat de zeep in brand vliegt!
Om al deze nare dingen te voorkomen kan je de zeep het beste op een waterbad smelten. Die methode heet ook wel au bain Marie. Er zijn speciale waterbaden in de handel, maar het is heel eenvoudig om een waterbad te improviseren. Op het vuur zet je een grote pan met een paar centimeter water. Hierin zet je een kleinere pan, of bijvoorbeeld een vuurvaste maatbeker. De gietzeep snijd je in kleine blokken en doe je in de droge binnenste pan. Het water in de onderste pan kan niet warmer worden dan 100 °C, dan kookt het. Hierdoor kan de inhoud van de binnenste pan ook niet warmer worden dan 100 °C.
Terwijl de zeep smelt kan je deze het beste goed roeren met een metalen lepel. Als de zeep bijna gesmolten is doe je het gas of je electrische fornuis uit.

Voeg kleurstof, geurstof en andere toevoegsels toe
Je kan nu kleurstoffen toevoegen. Als je oplosbare kleurstof toevoegt moet je deze eerst in zo weinig mogelijk water oplossen en vervolgens toevoegen. De zeep blijft dan doorschijnend. Pigmenten kan je gewoon toevoegen, maar zorg wel dat je deze zo fijn mogelijk maakt, bijvoorbeeld door ze eerst in een vijzel fijn te malen, of door ze door een theezeefje te zeven.
In de gietzeep kan je ook andere zaken gieten, als knikkers, plastic poppetjes en dergelijke. Deze blijf je door de zeep heen zien. Gebruik hierbij wel je gezonde verstand! Scherpe dingen bijvoorbeeld kunnen tot ongelukken leiden bij gebruik. Kruiden, bloemen en bladeren moet je goed schoonmaken en ontsmetten door ze een minuut onder te dompelen in 70 % gedenatureerde alcohol.
Als laatste voeg je de geurstof toe. Je kan hiervoor parfumolie of etherische olie gebruiken. Voeg per 100 gram zeep niet meer dan 1 ml geurstof toe.

Giet de gesmolten zeep in de gietvorm
Tenslotte kan je de zeep gieten. Als je er zeker van wilt zijn dat de zeep niet te heet is kan je het beste een geschikte thermometer gebruiken. Wacht tot de temperatuur onder de 70 °C is, de meeste vormen kunnen daar tegen. Je kan ook vormen van metaal gebruiken, al loop je bij aluminium vormen het risoco dat ze dof worden en dat er een grauw laagje op de zeep wordt afgezet.

Laat afkoelen en haal de zeep uit de vorm
Tenslotte moet je wachten tot de zeep is afgekoeld en gestold. Dat duurt een uurtje, tenzij je hele dikke lagen zeep hebt gegoten. Als de zeep hard is kan je deze uit de vorm halen. Soms is dat lastig, maar dan kan je de zeep een tijdje in de koelkast leggen, meestal lukt het dan wel.
Als laatste moet je de zeep in plastic luchtdicht verpakken. Gietzeep trekt vocht aan, soms staan de druppels op je zeep als ze in een vochtige omgeving bewaard worden. Als je de zeep dagelijks gebruikt hoef je dit overigens niet te doen.

Zeep recepten
Valentijnszeep

Valentijnszeep
Deze zeep is doorschijnend rood en geurt naar rozen.

Ingrediėnten:
300 gram gietzeep
0,5 gram Kleurstof (of minder)
10 ml water
3 ml Parfum olie Engelse roos

Klik hier en koop de ingrediėnten in de winkel van De Hekserij

Je lost de rode kleurstof op in een klein beetje water, terwijl de zeep op het waterbad aan het smelten is. Als de zeep gesmolten is voeg je de kleurstofoplossing toe totdat je tevreden bent over de kleur. Goed roeren! Tenslotte voeg je de parfum olie Roos toe en (nadat je hebt gecontroleerd of de temperatuur van de zeep laag genoeg is) giet je de zeep in de vormen. Dit recept is voldoende voor twee gietvormen met een 3D hart. De foto toont kleine harten van een gietvorm die we helaas niet meer kunnen leveren.


Voor het laatst aangepast op 28 februari 2011. Foto's met dank aan Stefan en Merel van www.stefanfotografie.nl